Dưới bóng hoàng lan thạch lam

*
*

TS. Lê Thanh Nga

trong những truyện ngắn của Thạch Lam, có vẻ như như “Dưới láng hoàng lan” là 1 trong tác phẩm hơi “lạc điệu”. Nó ko viết về đầy đủ nỗi khổ ải của kiếp nhân sinh trên một phố huyện tiêu điều, vào một xóm nhỏ tuổi vùng ngoại thành tăm tối, ko về một nỗi niềm của mẫu tôi đầy mặc cảm trước vậy giới, cơ mà viết về cuộc trở lại của một trọng điểm hồn thanh sạch, trong một hoàn thành khá sáng chóe và gợi mở… chạm vào thiên truyện là đụng vào nhân loại trong lành của một kí ức chưa xa tuy nhiên lại gợi đều niềm cổ tích, lúc nhân vật vừa được nếm trải, lại vừa bị đẩy xa khỏi quả đât của mình.Tất cả như xa như gần vị những khoảng cách không gian với những cuộc đi về không tuân theo một quy lao lý nào cả. Và hồ hết thứ bởi thế, vừa lãng đãng lại vừa hiện tại hữu trong số những cảm nhận tinh tế và sắc sảo và tương khắc khoải. Bao che lên nhân loại ấy là 1 trong tình cảm thanh cao cùng nhẹ nhõm nhưng chưa phải không chứa hầu như nỗi niềm u uẩn.

Bạn đang xem: Dưới bóng hoàng lan thạch lam

*

Nhà văn Thạch Lam (1910-1942)

1. Dưới láng hoàng lan nhắc lại hành trình của một đàn ông trai trường đoản cú phố thị trở về tìm lại rất nhiều phút giây êm ấm và thong dong nơi căn vườn cũ và tòa nhà cũ. Đấy là 1 tình cảm khôn cùng đẹp (cũng như vẻ đẹp nhất và hiền lành trong bí quyết đặt vấn đề và gạn lọc đề tài của tác giả truyện ngắn). Cùng vì đó, tất cả các nhân vật lộ diện đều có trong bản thân sự sáng sủa trong, hồn hậu. Chỉ có bốn nhân vật, cùng tần suất xuất hiện thêm về cơ bạn dạng đều như nhau. Chưng Nhân - có vẻ như là lão bộc - xuất hiện ít hơn, ở vị trí cuối công trình nhưng cũng khá được nhắc tên ngay từ phần đầu. Tên gọi của họ sản xuất những liên tưởng nhẹ nhàng. Cần chú ý là trong văn học hiện nay cách để tên, điện thoại tư vấn tên nhân vật thường phổ biến hai xu hướng: hay là quê mùa, ngờ nghệch, xấu xí, nhỏ nhắn mọn, thậm chí quái dị nhằm thể hiện thảm kịch “dưới đáy” của nhỏ người, vẻ bên ngoài chị Dậu, Chí Phèo, lão Hạc, cu Lộ, Lang Rận, Oẳn Tà Roằn, Trạch Văn Đoành… của văn học hiện nay thực; hoặc mĩ miều, đài các, “sang chảnh”, giao diện Tuyết, Loan, Mai… của đái thuyết trường đoản cú Lực Văn Đoàn; giỏi mỉa mai một chút, nhại một chút ít kiểu Vũ Trọng Phụng vào Số đỏ. Thạch Lam bên cạnh đó không ở trong về nơi nào trong hai khuynh hướng đó. Thương hiệu nhân vật của ông thường đào bới sự hồn nhiên bình đạm, như là những trang văn bình đạm nhắm tới những phận người và tranh ảnh hiện thực cũng không ít bình đạm của ông, là An, Liên, Sơn, bà nắm Thi, bác bỏ phở Siêu, Tâm, Diệu… tên nhân đồ vật trong Dưới nhẵn hoàng lan, về cơ phiên bản vẫn giữ lại vẻ bình đạm hồn nhiên ấy, nhưng chưa hẳn không tỏ ý khuấy động một chút ít suy tư của fan đọc. Cái thương hiệu Thanh của nhân vật trung chổ chính giữa được xướng lên ngay mở đầu tác phẩm gợi một cảm nhận về sự việc thanh sạch của tình cảm. Thậm chí, còn vang khẽ một ước mơ thanh lọc trung khu hồn vào ám ảnh của một hành trình trở về mang ý nghĩa biểu tượng: “Thanh lách góc cửa gỗ nhằm khép, dịu nhàng bước vào” (tr.68)(1). Trong cố kỉnh giới tràn ngập thứ rung cảm yên lắng của những vòng ánh sáng, mùi lá tươi non, mùi hương hoàng lan thoáng với tuyến phố lát gạch chén bát tràng rêu phủ, tòa nhà và mẫu trường kỉ cũ kĩ ấy, các nhân trang bị đều lộ diện với tên gọi nền nã với gợi lên gần như tình cảm nhân hậu hay như là 1 vẻ đẹp gần gũi và gợi một phẩm hóa học hay nỗi niềm: bác Nhân, cô Nga.

tương tự như trong một số tác phẩm không giống của Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan không quá chú trọng việc miêu tả tính cách nhân vật, mà đa số từ nhân vật nhằm gợi cảm tình và giá bán trị. Các nhân vật không tồn tại một cá tính, một tính cách ví dụ trong sự biểu đạt trực tiếp, mà người đọc chỉ có thể cảm dìm trạng thái vai trung phong hồn chúng ta trong phương pháp họ cư xử với nhau và cảm nhận về thay giới. Đấy là việc đối xử ân cần, đầy tin yêu, không những giữa bà con cháu Thanh, nhưng mà cả bác bỏ Nhân, cùng nhất là cô Nga - hàng xóm. Sự vơi nhàng, gần gũi và tôn trọng sẽ xóa nhòa đều khoảng cách để họ đích thực trở thành những người dân trong một gia đình. Tình cảm gia đình sâu nặng ấy khởi từ tiếng call trong nghẹn ngào (mà cũng mãi mới cất lên được) “Bà ơi” của Thanh, đến những cử chỉ ân cần, chăm lo của bà, những niềm nở có phần ngập ngừng, e lệ của Nga, bữa cơm thân mật và gần gũi và cuộc chat chit dưới ánh sáng của đèn mãi tận cho tới khuya…

những nhân đồ của truyện hầu hết xuất hiện không còn đường đột. Ngoài ra Thạch Lam rất bao gồm ý thức sẵn sàng cho sự góp mặt của mình một cách kĩ lưỡng khi trình bày những bộc lộ - độc nhất là tín hiệu âm nhạc báo trước rằng có ai đó đã đến: trước lúc người bà bước vào là một trong những vật chắc hẳn rằng rất thân thiết: “Một chiếc bóng lẹ buôn bản từ trong vụt ra, rơi xuống mặt bàn; Thanh định thần chú ý rõ: bé mèo của bà chàng, bé mèo già vẫn đùa giỡn với đàn ông ngày trước” (tr.68). Tiếp đó, bà chàng mới xuất hiện, song, còn được dẫn dắt vì chưng những tiếng cách chân: “Thanh bước xuống giàn thiên lí. Tất cả tiếng người đi, rồi bà chàng, mái tóc bạc tình phơ, phòng gậy trúc, ở ngoài vườn vào” (tr.68-69). Với rồi, Nga xuất hiện thêm sau giờ nói, giờ cười... Bài toán để đều nhân đồ dùng này xuất hiện thêm một cách chậm rì rì và có chuẩn chỉnh bị, bên cạnh đó là sự vắt ý để Thanh vào chổ chính giữa thế đề nghị đợi chờ, hoặc để đấng mày râu kịp sửa soạn trung ương lí cho gần như hạnh ngộ hẳn đang siêu được đợi đợi; để dung dị hóa sự trường tồn của bé người… và dĩ nhiên, thông qua sự lừ đừ rãi, từ tốn ấy, tín đồ đọc cũng cảm được cái khiêm nhường, tỉnh bơ của các nhân vật.

cùng rất sự xuất hiện thêm điềm tĩnh, khiêm dường ấy, những nhân trang bị của Dưới bóng hoàng lan cũng luôn nói năng, hành vi nương nhẹ, trong quan hệ với nhau hoặc trong quá trình của từng người. Tức thì từ lúc xuất hiện, Thanh ko đẩy góc cửa gỗ, nhưng là “lách” cánh cửa gỗ, rồi tiếp đó chàng “nhẹ nhàng bước vào” như một cố gắng để khỏi phá tan không khí yên tĩnh và thời hạn bình im như đọng lại trong toàn bộ mọi thứ ở căn vườn cũ, tòa nhà cũ, nhằm tránh làm thảng thốt “mùi lá tươi non phảng phất trong ko khí” (tr.68). Trong khi người con xa quê ấy ko muốn gây nên một sự xáo trộn, dù nhỏ dại nhất đối với “sự yên lặng trầm tịch cho nỗi Thanh trở yêu cầu nghẹn họng”, “tựa như bao sự ầm ĩ ở xung quanh kia đều kết thúc lại trên bậc cửa” (tr.69). Trong không gian mà tức thì đến bé mèo cũng chỉ xuất hiện trước tiên bởi cái bóng trong tâm lý lẹ làng và hành động rơi xuống, chứ chưa hẳn là hiện thân cầm tục của nó nhảy xuống. Không chỉ có Thanh, mà khắp cơ thể bà, cả phụ nữ hàng xóm cũng số đông gượng nhẹ trong những cử chỉ, lời nói. Thật ấm cúng biết bao cùng với hình hình ảnh “Bà nỗ lực thôi nhai trầu, đôi mắt hiền khô dưới làn tóc trắng đưa lên chú ý cháu” (tr.69). Chưa phải là gửi mắt theo cách nói thường thì kiểu “chỉ tay, gửi mắt”, mà là đưa lên - thư thả và khắc khoải. Dường như bao thích yêu, băn khoăn lo lắng dành đến cháu tập trung trong “nhãn tự” này! Còn Nga, toàn bộ mọi cử chỉ, khẩu ca của cô đều hiện hữu lên cái dịu nhàng, kín đáo đáo, mềm dịu của một “gái quê”; lúc nạp năng lượng cơm thì “vén áo ngồi ở kề bên bà cụ”, “ăn nhỏ nhẹ, cố gắng chừng”. Khi hai người ra vườn, “Thanh chẳng biết nói gì; đàn ông vít một cành lan xuống giữ trong tay để Nga tra cứu hoa, rồi dìu dịu buông ra mang đến cành lại cong lên” (tr.73). Hành động nhẹ nhàng trong một tình cảm âu yếm của hai con tín đồ hẳn chưa bao giờ bị vướng bởi những ý nghĩ trằn tục ấy thẩm mỹ và thanh cao hơn tâm hồn họ.

Để ko khuấy hễ cuộc về bên của Thanh, với không khuấy hễ cái không nguy hiểm của khu vực vườn, tòa nhà và thậm chí, hoàn toàn có thể còn là giấc mộng của bé mèo già nua, dường như người trở về cùng người chờ đón đều bình thường ý nghĩ buộc phải nói cùng với nhau bởi những gì dìu dịu nhất, chăm lo nhất bao gồm thể. đầy đủ gì bọn họ nói ra vừa đủ thân mật và gần gũi để không suồng sã, vừa đủ khách sáo nhằm không xa lạ, và hình như trong mỗi phát ngôn của nhân vật hầu như lấp lửng một điều gì không nói hết, để đối phương mong chờ và cũng trường đoản cú mình chờ đợi. Toàn bộ vì thế, đều vừa phải, tạo ra nên cảm xúc vừa thân thương vừa dịu ngọt.

các đối thoại dạng thắc mắc trong chiến thắng thường không ngừng bằng chữ “à”, “hả” mà chấm dứt bằng “ư” - một nguyên âm hẹp, hàng giữa, âm sắc th-nc cùng với thói quen áp dụng của nó làm cho niềm trắc ẩn, thích thương. Nó có mặt một liên kết nhẹ nhàng tuy thế bền chặt một trong những người trong gia đình và những người dân vừa mới nhú một cảm tình tinh khôi.

Xem thêm: Cúng Thôi Nôi Bé Bóc Tiền Có Ý Nghĩa Gì Archives, Thôi Nôi Bé Bốc Gì

Một điểm đáng chú ý nữa là những nhân thứ của Dưới trơn hoàng lan các đẹp. Chưng Nhân đẹp mắt ở sự đôn hậu tận tụy; Thanh đẹp với tấm lòng lương thiện luôn luôn hướng về cội nguồn, với đầy đủ tình cảm sáng trong vô trùng; cả thể hóa học và ý thức của fan bà khiến cho ta dễ ảnh hưởng đến một bà tiên bước ra từ cổ tích; Nga đẹp vẻ đẹp của một thanh nữ đương độ xuân e ấp; thanh nữ đẹp một cách khiêm nhường nhịn nhưng gợi cảm - một vẻ đẹp nhất phảng phất color hoa chanh hoa bưởi đã từng khiến cho Nguyễn Bính xao lòng: cô “xinh xắn vào tà áo trắng, mái tóc đen lánh buông bên trên cổ nhỏ” (tr.71). Sự xuất hiện thêm của Nga khiến cho không gian, sự vật tầm thường quanh cũng đẹp mắt lây: “Lá rau củ tươi xanh ngắt mặt bàn tay trắng hồng nhỏ dại nhắn” (tr.71).

2. Tất cả những hành động, mọi đối thoại, cụ thể kể trên cũng chính là những nhân tố cơ bản của cốt truyện. Nói vậy để xác định thêm một lần tiếp nữa rằng tương tự như phần lớn các tác phẩm của Thạch Lam, Dưới trơn hoàng lan là một trong những truyện không có cốt. Toàn bộ đều tiến triển, chuyên chở theo cách rất là nhẹ nhàng, không hẳn để kể, mà lại để gợi một tình cảm, một trạng thái trung tâm hồn cùng cả một trạng thái của hiện thực. Xin nói thêm rằng, Dưới nhẵn hoàng lan không chỉ diễn tả niềm vui, sự bắt gặp tâm hồn bản thân trong hành trình dài trở về của nhân vật, mà còn thông tin một điều gì đó có thể xảy ra vào một dự cảm chẳng lành. đa số dự cảm ấy lộ diện ngay trong dòng “nghẹn lại” của trong cổ họng Thanh, trong những mảnh trời xanh chảy tác mặt dưới bể lúc con trai rửa mặt, và trong cả câu chuyện ba bà cháu nói với nhau dưới đèn điện mãi cho tới khuya với cuộc từ biệt đầy e ấp khiến “Thanh đi trở vào siêu thong thả. Tất cả cái gì dịu ngọt chăng tơ chỗ nào đây, khiến cho chàng vương phải. Nam nhi đến ngôi trường kỉ ngồi ở mặt đèn” (tr.73-74). Một dáng ngồi xung khắc khoải gợi nỗi buồn vô hạn!

không giống với gần như nhân thứ trong Hai đứa trẻ, những nhân đồ dùng của Dưới trơn hoàng lan bên cạnh đó yên ổn trong căn vườn cũ và căn nhà cũ, tuy nhiên sự bằng lặng đáng kinh ngạc đó chẳng nên không gợi một chút băn khoăn cho bạn đọc. Trong dòng vẻ lành hiền lành ấy là một chiếc gì cam chịu. Vả chăng, phần lớn con bạn ấy, quang cảnh ấy liệu tất cả giữ mãi được dòng vẻ lành hiền lành theo năm tháng? Hình ảnh Thanh cho tới cổng “còn đứng lại chú ý cây hoàng lan và những cây không giống trong vườn” vừa nhấn mạnh sự gắn thêm bó của đấng mày râu với vùng đi về, lại vừa dấy lên một mơ hồ bất an giữa những người phát âm nhạy cảm, đa đoan?

3. Con tín đồ cố hương, con fan lần kiếm tìm vẻ đẹp mắt trong vượt khứ ấy, đương nhiên thể hiện nay một cách khá đầy đủ nhất ngơi nghỉ Thanh - một cánh mày râu trai mồ côi phụ thân mẹ, thuở nhỏ được bà ấp yêu, chuyên bẵm, khủng lên ra tỉnh làm rồi cứ những ngày ngủ lại trở về viếng thăm bà. Cùng với Thanh, những lần trở về là 1 lần được rửa mặt trong ko khí ấm áp, thân thiết và vào trẻo của rất nhiều ngày xưa. Hành trình dài trở về của Thanh là hành trình trở về tuổi thơ, trở về để tìm những tích tắc bình yên, rảnh sau số đông va đập trong đà sống xô bồ đô thị. Nơi anh về, nơi ở vẫn y nguyên như ngày anh ra đi, con phố lát gạch chén bát tràng ấy hẳn ngày xưa rêu đang phủ, và đa số vòng ánh sáng hẳn đã và đang lọt qua vòm cây tự ngày xưa? có điều ko biết thời trước chúng cũng từng nhảy múa, xuất xắc chỉ lúc này chúng mới nhảy múa để hóng Thanh về? Về cùng với bà, cùng với cô Nga sản phẩm xóm, với chưng Nhân, những ầm ĩ náo nhiệt kế bên kia được Thanh vướng lại trên bậc cửa.

Trở về quá khứ, với khu vườn cũ và tòa nhà cũ, nhưng không khí nhân vật là một không khí mở. Đấy là cánh cửa ngõ gỗ để khép nhưng không đóng, đó là con đường lát gạch bát tràng rêu phủ lộ diện để đón từng bước chân kỉ niệm; tường ngăn hoa chưa hẳn là kéo dãn dài mà là chạy thẳng mang đến đầu nhà và ngay thềm nhà là mẫu trường kỉ đợi sẵn… Trong không khí ấy, tất cả đều mang lại dấu hiệu của sự việc yên bình, luôn luôn sẵn sàng mở lòng đón đem sự hoài nhớ của chàng. Đó là bé mèo già nằm trong trường kỷ “mắt lim dim vào sự không nguy hiểm và nhàn nhã nhã”. Không gian ấy bên cạnh đó ít có sự xáo trộn vì “Lần làm sao trở về với bà chàng, Thanh cũng thấy an toàn và thanh nhàn như thế. Tòa nhà với thửa vườn này so với chàng như một nơi lạnh mát và nhân từ lành, ngơi nghỉ đấy bà phái mạnh lúc nào thì cũng sẵn sàng mong chờ để chiều chuộng chàng”.

Nếu không gian trong Dưới nhẵn hoàng lan là không khí mở ra sau khoản thời gian cánh cửa gỗ khép lại, thì thời gian ngoài ra là thời gian đóng, thời hạn đứng im nhằm chiều lòng một khách cỗ hành trên con phố trở về quá khứ, trở về với đầy đủ giá trị xưa. Chỉ gồm một lần thời hạn tương lai được nhắc tới trong câu Thanh nói cùng với Nga khi được hỏi về việc lúc nào lên tỉnh: “Ngày mai thôi. Kì này được nghỉ ngơi ít. Tuy vậy mà mai kia, tôi đang về trên đây lâu hơn” (tr.73), một vài ba từ kể đến thời hạn quá khứ như “ngày nào bước chân Nga đi trên đó” không có từ nào diễn đạt thời gian vượt khứ, còn về cơ bản, thời gian ở trên đây được không khí hóa. Thời hạn hiển hiện đặc biệt tuyệt hảo trong hình hình ảnh người bà. Nếu như hình ảnh người già là giữa những phương một thể để bộc lộ quá khứ(2) thì Thạch Lam vào Dưới láng hoàng lan đã thực hiện “chiêu thức” này một phương pháp rất thành công. Hình ảnh người bà, trong quan hệ tình dục gia tộc, quan hệ giới tính thời gian, đương nhiên là vượt khứ, là biểu tượng quá khứ. Nhưng đặc thù này được gia tăng, sự cũ kĩ xưa xa được gia tăng khi người bà ấy tóc tệ bạc phơ, sống lưng còng, chống gậy trúc. Vượt khứ hiện thị rõ hơn khi hình hình ảnh người được đặt bên cạnh đứa cháu người thẳng, mạnh… trường đoản cú trung trọng tâm là hình hình ảnh người bà, tất cả đồ vật chung quanh đông đảo phủ lớp bụi thời gian: dòng trường kỉ cũ kĩ, chiếc điếu cũ kĩ, căn nhà cũ kĩ, thời gian ngưng đọng trong cả trong chiếc dáng khoanh tròn nằm, lim dim đôi mắt của bé mèo già… với điều đặc biệt là khu vườn, căn nhà… dường như đều đứng yên, bất động từ bao giờ, từ bỏ cái rất lâu rồi cũ hoặc ít nhất là lần trước Thanh về thăm. Chữ vẫn(3) được nói lại 21 lần (cùng với sẽ là cũng, vẫn còn) đó là phương luôn tiện neo thừa khứ lại vào mọi biểu lộ của không gian. Phần lớn, chữ “vẫn”, không hẳn để chỉ một trạng thái “cũng thế” của việc vật, nhưng mà sau rốt là đào bới chỉ trạng thái ngưng tụ của thời gian. Khi đọc câu văn “Thanh vắng nhà đã gần 2 năm nay, vậy mà đấng mày râu có cảm xúc như vẫn ở nhà tự bao giờ. Cảnh sắc vẫn y nguyên, gian bên vẫn tịch mịch cùng bà nam nhi vẫn tóc bạc tình phơ cùng hiền từ”, tất nhiên người đọc phần lớn hiểu đó là trạng thái xưa cũ, nhưng chưa dễ mấy ai hiểu đúng bản chất khi Thạch Lam viết “ngoài vườn, trời vẫn nắng”, thì chưa hẳn là vẫn như ban nãy, thời điểm Thanh về, mà vẫn luôn là cái nắng của ngày xưa. Mẫu nắng cũng theo vai trung phong hồn thanh neo lại một biện pháp bền vững, cho tới lần này đàn ông trở về.

Trở lên, bài viết đã đã cho thấy một cách khá qua quýt những điểm lưu ý thi pháp nổi bật của Dưới nhẵn hoàng lan theo sự cảm xúc của bạn viết. Còn nhiều biểu thị có thể coi như là những rực rỡ thi pháp của thành tựu này như lời văn, thủ thuật đối lập… tuy nhiên, vày khuôn khổ của bài bác viết, cửa hàng chúng tôi chưa thể nhắc (cũng như không thể so với sâu phần lớn điểm đang thống kê. Mong rằng chúng tôi sẽ gồm dịp trở lại.

Chú thích

Tất cả các trích dẫn trong bài viết đều rút từ Thạch Lam tuyển chọn tập, Nxb. Văn học, H.2012.Trần Đình Sử, Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, Nxb. GD, H.1998, tr.71.Việc suy xét chữ “vẫn” trong bên dưới bóng hoàng lan đang được diễn tả trong một phiên bản thảo chép tay của Lê Nguyên Long vào thời điểm năm 2000, nhưng không hiểu biết nhiều vì sao, cho tới lúc này bài nghiên cứu này vẫn ko được công bố.